สถานการณ์ความต้านทานต่อสารป้องกันกำจัดแมลงของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ในพื้นที่ภาคเหนือตอนบน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล (Nilaparvata lugens (Stål)) เป็นแมลงศัตรูที่สำคัญในระบบการผลิตข้าวพื้นที่นาชลประทานภาคเหนือตอนล่างและภาคกลาง มีความสามารถในการปรับตัวต่อพืชอาหารและสภาพแวดล้อมได้ดี พบการระบาดรุนแรงครั้งแรกในภาคเหนือตอนบนเมื่อปี พ.ศ. 2554 - 2555 ปัจจัยที่ทำให้เกิดการระบาดเกิดจากการใช้สารป้องกันกำจัดแมลงที่ไม่ถูกวิธี มีการใช้สารเคมีเป็นพื้นที่กว้าง ด้วยปริมาณความเข้มข้นที่สูงและต่อเนื่องกันเป็นเวลานาน งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อติดตามสถานการณ์ความต้านทานของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลเขตภาคเหนือตอนบนต่อสารป้องกันกำจัดแมลง ในปี พ.ศ. 2565 ได้ทำการเก็บรวบรวมประชากรเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลจากนาข้าวในเขตจังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ และลำปาง ทดสอบระดับความเป็นพิษ (LD50) ต่อสารป้องกันกำจัดแมลงที่เกษตรกรในพื้นที่นิยมใช้ 3 ชนิด
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมการข้าว. 2553. คู่มือการดำเนินงานเพื่อยุติการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล โรคเขียวเตี้ยและโรคใบหงิก ตามมติคณะรัฐมนตรี 9 กุมภาพันธ์ 2553. ค้นเมื่อ 19 กุมภาพันธ์ 2554., http:// www.ricethailand.go.th.
กรมส่งเสริมการเกษตร. 2566. รายงานสถานการณ์การระบาดศัตรูข้าว. ค้นเมื่อ 17 มกราคม 2566, http://www.ppsf.doae.go.th/wordpress/wp-content/uploads/2022/12/SUMRice- _pest-2565_12_21.pdf.
กองวิจัยและพัฒนาข้าว. 2562. ศัตรูข้าว และการป้องกันกำจัด. กรุงเทพมหานคร: กรมการข้าว กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
จอมสุรางค์ ดวงธิสาร วีรเทพ พงษ์ประเสริฐ ไสว บูรณพานิชพนธุ์ และ จิราพร ตยุติวุฒิกุล. 2551. ความต้านทานฤทธิ์สารฆ่าแมลงบางชนิดของด้วงหมัดผักแถบลายในเขตภาคเหนือตอนล่าง. วิทยาสารกำแพงแสน. 6(2), 25-26.
จินตนา ไชยวงค์ วันทนา ศรีรัตนศักดิ์ สุกัญญา อรัญมิตร และ อุรัสยาน์ บูลย์ประมุข. 2556. พฤติกรรมการใช้สารฆ่าแมลงของเกษตรกรพื้นที่ระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในภาคกลาง. ใน: การประชุมวิชาการข้าวกลุ่มศูนย์วิจัยข้าวภาคกลาง ภาคตะวันออกและภาคตะวันตก ประจำปี 2555. วันที่ 20-22 มีนาคม พ.ศ. 2556. โรงแรม หินสวย-น้ำใส รีสอร์ท อำเภอแกลง จังหวัดระยอง.
จิรพงศ์ ใจรินทร์. 2553. สถานภาพปัจจุบันการพัฒนาพันธุ์ข้าวต้านทานเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลโดยใช้เครื่องหมายโมเลกุลในประเทศไทย. วารสาร วิชาการข้าว. 4 (1), 54-71.
ประพันธ์ ทิพยหัสรังสี และปรารภ ช่างเจริญ. 2533. สถานการณ์การระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล. ใน: รายงานการสัมมนาเชิงปฏิบัติ. “การแก้ปัญหาเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและโรคจู๋”. วันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2533. ห้องประชุมกรมวิชาการเกษตรกลาง บางเขน กรุงเทพ มหานคร.
ปรีชา วังศิลาบัตร. 2545. นิเวศวิทยาของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและควบคุมปริมาณ. กรุงเทพมหานคร: กองกีฎและสัตววิทยา กรมวิชาการเกษตร.
พยอม โคเบลลี่ และธีรดา หวังสมบูรณ์ดี. 2562. สารป้องกันกำจัดศัตรูพืชที่เป็นสารขัดขวางการทำงานของต่อมไร้ท่อ: ผลกระทบต่อผู้ส่งออกข้าวไทย. วารสารวิชาการข้าว 10(1), 108-119.
วนิช ยาคล้าย ปรีชา วังศิลาบัตร สุวัฒน์ รวยอารีย์ เฉลิม สินธุเสก และเฉลิมวงค์ ถิระวัฒน์. 2540. สำรวจการสารป้องกันกำจัดศัตรูข้าว. ใน: เอกสารวิชาการ: การป้องกันกำจัดแมลง ศัตรูพืชโดยวิธีผสมผสาน.กรุงเทพมหานคร: กองกีฏและสัตววิทยา กรมวิชาการเกษตร.
วันทนา ศรีรัตนศักดิ์ ธรรมนูญ พุทธสมัย และจินตนา ทยาธรรม. 2540. ทดสอบระดับความเป็นพิษของสารป้องกันกำจัดแมลงของเพลี้ยกระโดดหลังขาวจากแหล่งปลูกข้าวต่างๆ. ใน: รายงานผลการค้นคว้าและวิจัยประจำปี 2540. กลุ่มงานวิจัยแมลงศัตรูข้าวและธัญพืชเมืองหนาว กรุงเทพมหานคร: กองกีฏและสัตววิทยา กรมวิชาการเกษตร.
วันทนา ศรีรัตนศักดิ์ เรวัติ ภัทรสุทธิ และธรรมนูญ พุทธสมัย. 2542. ความต้านทานของมวนเขียวดูดไข่ Cyrtorhinus lividipennis (Reuter) ต่อสารป้อง กันกำจัดแมลงแนะนำ. ใน: รายงานผลงานประจำปี กรมวิชาการเกษตร ประจำปี 2542. (บทคัดย่อ). กรุงเทพมหานคร: กองกีฏและสัตววิทยา กรมวิชาการเกษตร.
วันทนา ศรีรัตนศักดิ์ สุกัญญา อรัญมิตร และจินตนา ไชยวงค์. 2553. ความต้านทานต่อสารฆ่าแมลงแนะนำของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล. ใน: การประชุมวิชาการข้าว เนื่องในโอกาสวันข้าวและชาวนาแห่งชาติ ปี 2553. วันที่ 3-4 มิ.ย. พ.ศ. 2553. โรงแรมอมารี แอร์พอร์ต ดอนเมือง กรุงเทพมหานคร.
วันทนา ศรีรัตนศักดิ์ สุกัญญา อรัญมิตร และจินตนา ไชยวงค์. 2554. สถานการณ์ระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในประเทศไทย. ใน: การประชุมวิชาการข้าวและธัญพืชเมืองหนาวเนื่องในโอกาส วันข้าวและชาวนาแห่งชาติ ครั้งที่ 2 ปี 2554. วันที่ 3–4 มิถุนายน พ.ศ. 2554. โรงแรมอมารี แอร์พอร์ต ดอนเมือง กรุงเทพมหานคร.
สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช. 2564. เอกสารวิชาการ: การใช้สารกำจัดแมลงและไรศัตรูพืชเพื่อแก้ไขปัญหาความต้านทานศัตรูพืช.กรุงเทพมหานคร: กรมวิชาการเกษตร.
สุกัญญา อรัญมิตร ขวัญชนก ปฏิสนธิ์ ประจักษ์ เหล็งบำรุง วรรณลภัทร จันลาภา ชัยรัตน์ จันทร์หนู กันต์ธณวิชญ์ ใจสงฆ์ จิรนันท์ ปิยงพงษ์กุล และเรวัต ภัทรสุทธิ. 2565. ผลของสารเคมีป้องกันกำจัดแมลงต่อการควบคุมแมลงหล่า (Scotinophara coarctata (Fabricius)) ในนาข้าว. ใน: เอกสารการประชุมการประชุมติดตามงานและรายงานความก้าวหน้าโครงการวิจัยกลุ่มศูนย์วิจัยข้าวภาคเหนือ ประจำปี 2565. วันที่ 21-22 มิถุนายน พ.ศ. 2565 ณ ศูนย์วิจัยข้าวเชียงใหม่ อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่.
สุกัญญา อรัญมิตร วันทนา ศรีรัตนศักดิ์ และจินตนา ไชยวงค์. 2555. การปรับตัวต้านทานต่อสารฆ่าแมลงของเพลี้ยกระโดดสี น้ำตาลในภาคกลาง. ใน: การประชุมวิชาการข้าวและธัญพืชเมืองหนาว เนื่องในโอกาสวันข้าวและชาวนาแห่งชาติ ประจำปี 2555. วันที่ 3 – 5 กันยายน พ.ศ. 2555. โรงแรมหัวหินแกรนด์ แอนด์พลาซ่า ประจวบคีรีขันธ์.
สุกัญญา อรัญมิตร วันทนา ศรีรัตนศักดิ์ และจินตนา ไชยวงค์. 2556ก. สถานการณ์ความต้านทานต่อสารเคมีป้องกันกำจัดแมลงของประชากรเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในภาคเหนือของประเทศไทย. ใน: เอกสารการประชุมวิชาการข้าวและธัญพืชเมืองหนาว ครั้งที่ 30 พ.ศ. 2556. วันที่ 5-7 มิถุนายน พ.ศ. 2556. โรงแรมมารวย การ์เด้น กรุงเทพมหานคร.
สุกัญญา อรัญมิตร วันทนา ศรีรัตนศักดิ์ จินตนา ไชยวงค์ และ อุรัสยาน์ บูลย์ประมุข. 2556ข. ความต้านทานต่อสารเคมีป้องกันกำจัดแมลงของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในพื้นที่ระบาด. ใน: เอกสารการประชุมวิชาการอารักขาพืชแห่งชาติครั้งที่ 11. วันที่ 26-28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2556. โรงแรมเซ็นทาราคอนเวนชันเซ็นเตอร์ อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น.
สุกัญญา อรัญมิตร. 2561. สถานการณ์ความต้านทานต่อสารเคมีป้องกันกำจัดแมลงของประชากรเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและเพลี้ยกระโดดหลังขาวในแต่ละพื้นที่ของประเทศไทย และประสิทธิภาพของสารเคมีป้องกันกำจัดแมลงกลุ่มใหม่ในการควบคุมเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล และผลกระทบต่อมวนเขียวดูดไข่. ใน: เอกสารประกอบการประเมินบุคคลเพื่อแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งนักกีฏวิทยาชำนาญการพิเศษ. กลุ่มวิทยาการอารักขาข้าว กองวิจัยและพัฒนาข้าว กรมการข้าว.
Deuter, P.L. 1989. The development of an insecticides resistance strategy for the Lockyer Valley Queensland. Acta Horticulturae. 247, 267–272.
Garrood, W.T., C.T. Zimmer, K.J. Gorman, R. Nauen, C. Bass, and T.G. Davies. 2016. Field-evolved resistance to imidacloprid and ethiprole in populations of brown planthopper Nilaparvata lugens collected from across South and East Asia. Pest Management Science. 72(1), 140–149.
Heong, K. L., K. H. Tan, C. P. F. Garcia, L. T. Fabellar, and Z. Lu. 2011. Research methods in toxicology and insecticide resistance monitoring of rice planthop- pers. Los Baños. (Philippines): Interna- tional Rice Research Institute.
Ling, K.C. 1977. Rice ragged stunt disease. International Rice Research Newsletter. 5, 6-7.
Manit Leucha. 2010. Farmers’ insecticide selections might have made their farm vulnerable to hopperburn in Chai Nat, Thailand. Accessed 1 May 2023, https://- ricehopper.wordpress.com/2010/01/17/farmers%E2%80%99-insecticide-selectio- ns-might-have-made-their-farms-vulnera- ble-to-hopperburn-in-chainat-thailand.
Matsumura, M., H. Takeuchi, M. Satoh, S. Sanada-Morimura, A. Otuka, T. Watanabe and D.V. Thanh. 2009. Current status of insecticide resistance in rice planthoppers in Asia. In: Heong, K.L., and B. Hardy (Eds.). Planthop- pers: new threats to the sustainability of intensive rice production system in Asia. Los Baños. (Philippines): International Rice Research Institute.
Punyawattoe, P., Z. Han, W. Sriratanasak, S. Arunmit, J. Chaiwong and V. Bullangpoti. 2013. Ethiprole resistance in Nilaparvata lugens (Hemiptera: Delphacidae): possible mechanisms and cross-resistance. Applied Entomology and Zoology. 48, 205–211.
Roush, R.T. 1989. Designing resistance management programs: how can you choose?. Pesticide Science. 26(4), 423–441.
Roush, R.T. and J. Daly 1990. The Role of Population Genetics in Resistance Research and Management. In: Roush, R.T. and B. E. Tabashnik. (Eds.). Pesticide Resistance in Arthropods. New York: Chapman and Hall Inc..
Zewen, L., H. Zhaojun, W. Yinchang, Z. Lingchun, Z. Hongwei, and L. Chengjun. 2003. Selection for imidacloprid resistance in Nilaparvata lugens: cross-resistance patterns and possible mechanisms. Pest Management Science: formerly Pesticide Science. 59(12), 1355–1359.
Zhang, X., X. Liao, K. Mao, K. Zhang, H. Wan, and J. Li. 2016. Insecticide resistance monitoring and correlation analysis of insecticides in field populations of the brown planthopper Nilaparvata lugens (stål) in China 2012–2014. Pesticide Biochemistry and Physiology. 132, 13-20.
