การพัฒนาทานตะวันพันธุ์ผสมรวมสายพันธุ์ NSSF(S)C3 เพื่อเพิ่มผลผลิตและคุณค่าทางโภชนการ

บทคัดย่อ

ทานตะวันเป็นพืชน้ำมันและพืชอาหารที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจ แต่เมล็ดพันธุ์ที่ใช้ปลูกในประเทศไทยส่วนใหญ่เป็นพันธุ์ลูกผสมนำเข้าที่มีราคาสูง การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาประชากรทานตะวันพันธุ์ผสมรวมที่ให้ผลผลิตสูงและมีคุณค่าทางโภชนาการดี โดยดำเนินการศึกษาระหว่างปี พ.ศ. 2561–2565 เริ่มจากการศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยาของเชื้อพันธุกรรมทานตะวันจากธนาคารเชื้อพันธุกรรม USDA จำนวน 91 สายพันธุ์ และคัดเลือกสายพันธุ์ที่มีการปรับตัวดีในสภาพแวดล้อมประเทศไทยจำนวน 51 สายพันธุ์ เพื่อนำมาสร้างประชากรพื้นฐาน จากนั้นดำเนินการคัดเลือกแบบหมู่ร่วมกับการผสมรวมหลายรอบ โดยคัดเลือกต้นที่ไม่แตกกิ่ง ต้นแข็งแรง คอดอกแข็ง ปลอดโรคและแมลง จานดอกขนาดใหญ่ และเมล็ดขนาดใหญ่ จนได้ประชากรทานตะวันพันธุ์ผสมรวมรอบคัดเลือกที่ 3 คือ NSSF(S)C3 มีปริมาณน้ำมันเฉลี่ย 26.64 เปอร์เซ็นต์ การประเมินผลผลิตดำเนินการในฤดูแล้ง ปี 2565 โดยเปรียบเทียบทานตะวันจำนวน 15 พันธุ์/สายพันธุ์ วางแผนการทดลองแบบ Randomized Complete Block Design จำนวน 3 ซ้ำ ผลการทดลองพบว่า ทานตะวันมีผลผลิตเฉลี่ย 229 กิโลกรัมต่อไร่ โดยสายพันธุ์ MSC318 NSSF(S)C3 3100540 813140 และ Ames 3003 ให้ผลผลิตสูงสุดอยู่ระหว่าง 256–418 กิโลกรัมต่อไร่ และมีเส้นผ่านศูนย์กลางจานดอก เปอร์เซ็นต์ติดเมล็ด และน้ำหนัก 1,000 เมล็ดสูงกว่าค่าเฉลี่ยของการทดลอง ผลการวิเคราะห์คุณค่าทางโภชนาการพบว่า ประชากร NSSF(S)C3 ให้ผลผลิตสูงและมีปริมาณไขมันในเมล็ดสูง สรุปได้ว่า ประชากรทานตะวันพันธุ์ผสมรวม NSSF(S)C3 มีศักยภาพด้านผลผลิต องค์ประกอบผลผลิต และคุณค่าทางโภชนาการ สามารถใช้เป็นแหล่งพันธุกรรมในการปรับปรุงพันธุ์ทานตะวันเพื่อผลผลิตสูง และควรนำไปทดสอบในหลายพื้นที่และหลายฤดูปลูกเพื่อประเมินเสถียรภาพของผลผลิตและการปรับตัวต่อสภาพแวดล้อมต่อไป