การประยุกต์ใช้โพสต์ไบโอติกส์ในอาหารสัตว์น้ำเพื่อสุขภาพสัตว์น้ำและความยั่งยืน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การประยุกต์ใช้โพสต์ไบโอติกส์ในอาหารสัตว์น้ำได้รับความสนใจในฐานะสารเสริมอาหารเชิงหน้าที่ที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและสนับสนุนความยั่งยืนของการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับกลไกการออกฤทธิ์ ผลต่อสุขภาพและประสิทธิภาพการผลิต ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนแนวโน้มและข้อจำกัดในการประยุกต์ใช้ จากการทบทวนวรรณกรรมพบว่าโพสต์ไบโอติกส์คือการเตรียมจุลินทรีย์ที่ไม่มีชีวิตและ/หรือส่วนประกอบของจุลินทรีย์ที่ให้ประโยชน์ต่อสุขภาพของโฮสต์ ซึ่งสามารถปรับสมดุลจุลินทรีย์ในลำไส้ ยับยั้งเชื้อก่อโรค กระตุ้นภูมิคุ้มกันผ่าน PRRs และ cytokine pathways ลดการอักเสบ และส่งเสริมการย่อยและดูดซึมสารอาหาร ส่งผลให้การเจริญเติบโต ประสิทธิภาพการใช้อาหาร อัตราการรอด และความต้านทานต่อโรคและความเครียดดีขึ้น การเสริมโพสต์ไบโอติกส์ในสัตว์น้ำเศรษฐกิจ เช่น ปลานิล ปลาดุก ปลาคาร์พ และกุ้งขาว มีศักยภาพในการปรับปรุงการเจริญเติบโต ภูมิคุ้มกัน และสุขภาพลำไส้ โดยประสิทธิภาพขึ้นอยู่กับชนิดสัตว์น้ำ ชนิดและระดับการใช้โพสต์ไบโอติกส์ รวมถึงสภาพแวดล้อมการเลี้ยง อย่างไรก็ตาม ยังมีข้อจำกัดด้านมาตรฐานผลิตภัณฑ์ ความปลอดภัยระยะยาว ความคงตัว และต้นทุนการผลิต แนวโน้มในอนาคตมุ่งพัฒนาโพสต์ไบโอติกส์ร่วมกับ Precision aquaculture, Functional aquafeeds, AI-based feed formulation และ Circular bioeconomy เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ลดการใช้ยาปฏิชีวนะ และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ดังนั้น โพสต์ไบโอติกส์จึงมีศักยภาพเป็นองค์ประกอบสำคัญของการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำยุคใหม่ที่สนับสนุนความมั่นคงทางอาหาร เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสารเอกสารอ้างอิง
Aguilar-Toalá, J. E., R. Garcia-Varela, H. S. García, V. Mata-Haro, A. F. González-Córdova, B. Vallejo-Cordoba, and A. Hernández-Mendoza. 2018. Postbiotics: An evolving term within the functional foods field. Trends Food Sci. Technol. 75: 105–114. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2018.03.009
Ballantyne, R., J.-W. Lee, S.-T. Wang, J.-S. Lin, D.-Y. Tseng, Y.-C. Liao, H.-T. Chang, T.-Y. Lee, and C.-H. Liu. 2023. Dietary administration of a postbiotic, heat-killed Pediococcus pentosaceus PP4012 enhances growth performance, immune response and modulates intestinal microbiota of white shrimp, Penaeus vannamei. Fish Shellfish Immunol. 139: 108882. https://doi.org/10.1016/j.fsi.2023.108882
Dawood, M. A. O., S. Koshio, and M. Á. Esteban. 2018. Beneficial roles of feed additives as immunostimulants in aquaculture: A review. Rev. Aquac. 10(4): 950–974. https://doi.org/10.1111/raq.12209
Goh, J. X. H., L. T.-H. Tan, J. W.-F. Law, H.-L. Ser, K.-Y. Khaw, V. Letchumanan, L.-H. Lee, and B.-H. Goh. 2022. Harnessing the potentialities of probiotics, prebiotics, synbiotics, paraprobiotics, and postbiotics for shrimp farming. Rev. Aquac. 14(3): 1478–1557. https://doi.org/10.1111/raq.12659
Hoseinifar, S. H., Y.-Z. Sun, A. Wang, and Z. Zhou. 2018. Probiotics as means of diseases control in aquaculture, a review of current knowledge and future perspectives. Front. Microbiol. 9: 2429. https://doi.org/10.3389/fmicb.2018.02429
Liu, Z.-Y., H.-L. Yang, S. Li, G.-H. Cai, J.-D. Ye, C.-X. Zhang, and Y.-Z. Sun. 2024. Paraprobiotic and postbiotic forms of Bacillus siamensis improved growth, immunity, liver and intestinal health in Lateolabrax maculatus fed soybean meal diet. Fish & Shellfish Immunology, 145: 109370. https://doi.org/10.1016/j.fsi.2024.109370
Ringø, E., Z. Zhou, J. L. G. Vecino, S. Wadsworth, J. Romero, Å. Krogdahl, R. E. Olsen, A. Dimitroglou, A. Foey, S. Davies, M. Owen, H. L. Lauzon, L. L. Martinsen, P. De Schryver, P. Bossier, S. Sperstad, and D. L. Merrifield. 2016. Effect of dietary components on the gut microbiota of aquatic animals. A never-ending story? Aquac. Nutr. 22: 219–282. https://doi.org/10.1111/anu.12346
Salminen, S., M. C. Collado, A. Endo, C. Hill, S. Lebeer, E. M. M. Quigley, M. E. Sanders, R. Shamir, J. R. Swann, H. Szajewska, and G. Vinderola. 2021. The International Scientific Association of Probiotics and Prebiotics (ISAPP) consensus statement on the definition and scope of postbiotics. Nat. Rev. Gastroenterol. Hepatol. 18(9): 649–667. https://doi.org/10.1038/s41575-021-00440-6
Sumon, M. A. A., S. J. Khan, M. J. Islam, M. H. Abualreesh, M. R. Mondol, K. Tayyamath, S. H. Hoseinifar, E. Ringø, and H. V. Doan. 2025. Epigenetics and postbiotics in aquaculture: Unlocking sustainable solutions through innovation. Fish Shellfish Immunol. 166: 110598. https://doi.org/10.1016/j.fsi.2025.110598
Tao, L.-T., H. Lu, J. Xiong, L. Zhang, W.-W. Sun, and X.-F. Shan. 2024. The application and potential of postbiotics as sustainable feed additives in aquaculture. Aquaculture 592: 741237. https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2024.741237
Thakur, K., B. Singh, S. Kumar, D. Sharma, A. K. Sharma, R. Jindal, and R. Kumar. 2025. Potential of probiotics and postbiotics in aquaculture: Connecting current research gaps and future perspectives. Microbe 8: 100431. https://doi.org/10.1016/j.microb.2025.100431
Thitamadee, S., A. Prachumwat, J. Srisala, P. Jaroenlak, P. V. Salachan, K. Sritunyalucksana, T. W. Flegel, and O. Itsathitphaisarn. 2016. Review of current disease threats for cultivated penaeid shrimp in Asia. Aquaculture 452: 69–87. https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2015.10.028
Wisastra, S. R., D. Wulandari, R. H. B. Setiarto, A. Budiharjo, C. Soowannayan, M. N. Lani, and A. H. C. Haditomo. 2025. The application of prebiotics, probiotics, synbiotics, postbiotics and parabiotics in aquaculture. Rev. Agric. Sci. 13: 15–44. https://doi.org/10.7831/ras.13.3_15
