การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการวิเคราะห์และ จัดหมวดหมู่หนังสือตามระบบ Dewey Decimal Classification ในห้องสมุดมหาวิทยาลัย
คำสำคัญ:
ปัญญาประดิษฐ์, การจัดหมวดหมู่หนังสือ, Dewey Decimal Classification, ห้องสมุดมหาวิทยาลัยบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) พัฒนาระบบปัญญาประดิษฐ์สำหรับการวิเคราะห์เนื้อหาและจัดหมวดหมู่หนังสือตามระบบ Dewey Decimal Classification (DDC) (2) ประเมินประสิทธิภาพของระบบโดยเปรียบเทียบกับการจัดหมวดหมู่โดยบรรณารักษ์ผู้เชี่ยวชาญ และ (3) ศึกษาความคุ้มค่าและความเป็นไปได้ในการนำระบบไปใช้ในห้องสมุดมหาวิทยาลัย การวิจัยเป็นแบบกึ่งทดลอง (quasi-experimental research) กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยรายการบรรณานุกรมหนังสือจำนวน 1,000 รายการจากห้องสมุดมหาวิทยาลัย เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ ระบบ AI ที่พัฒนาด้วยเทคนิคการประมวลผลภาษาธรรมชาติและการเรียนรู้ของเครื่อง แบบประเมินความถูกต้องในการจัดหมวดหมู่ และแบบวิเคราะห์เวลาและต้นทุน สถิติที่ใช้ ได้แก่ Accuracy, Precision, Recall, F1-score การทดสอบ t-test และการวิเคราะห์ต้นทุน-ประสิทธิผล
ผลการวิจัยคาดว่าระบบ AI มีความถูกต้องในการจัดหมวดหมู่ไม่แตกต่างจากบรรณารักษ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 และสามารถลดระยะเวลาในการจัดหมวดหมู่ได้อย่างมีนัยสำคัญ ทั้งยังมีแนวโน้มความคุ้มค่าในระยะยาว ผลการวิจัยชี้ให้เห็นถึงศักยภาพของ AI ในการสนับสนุนการปฏิบัติงานบรรณารักษ์และการพัฒนาระบบห้องสมุดดิจิทัลอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
กาญจนา สวัสดิ์, & ปริญญา จันทร์หอม. (2566). การประยุกต์ใช้เทคนิคการเรียนรู้ของเครื่องสำหรับการจัดหมวดหมู่เอกสารดิจิทัลในห้องสมุดอุดมศึกษา. วารสารเทคโนโลยีสารสนเทศและสารสนเทศศาสตร์, 18(2), 75–89.
จิราภรณ์ ทองอินทร์, & อภิชาติ ศรีนิล. (2565). การวิเคราะห์ความยอมรับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์โดยบุคลากรห้องสมุดในมหาวิทยาลัยของรัฐ. วารสารการจัดการสารสนเทศ, 12(1), 112–127.
ณัฐกานต์ วิริยะชัย, & วรยุทธ แก้วมณี. (2567). การใช้ Natural Language Processing เพื่อสนับสนุนการกำหนดเลขหมู่ตามระบบ Dewey Decimal Classification. วารสารระบบสารสนเทศเพื่อการศึกษา, 22(3), 45–64.
นครินทร์ เกตุแก้ว, & สุดารัตน์ พูลสุข. (2564). การพัฒนาระบบช่วยจัดหมวดหมู่หนังสืออัตโนมัติโดยใช้ Machine Learning ในห้องสมุดมหาวิทยาลัย. วารสารห้องสมุดและสารสนเทศไทย, 9(4), 201–219.
American Library Association. (2022). Artificial intelligence and machine learning in libraries: Policy considerations and best practices. ALA Editions.
Kerketta, S., & Mukhopadhyay, P. (2024). From text corpus to Dewey number: Designing a prototype for automated classification. Journal of Information and Knowledge, 61(6), 295–302. https://doi.org/10.17821/srels/2024/v61i6/171643
International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA). (2023). AI and libraries: Practical applications and ethical implications. IFLA.
Mulyani, E., Bunga, M. S., Ishlakhuddin, F., & Kastuti, K. (2025). Book classification system based on Dewey Decimal Classification by Multinomial Naïve Bayes method. Jurnal Sistem Informasi Bisnis, 15(3), 344–350. https://doi.org/10.14710/vol15iss3pp344-350
Munasinghe, M. A. K. S. (2025). Task-based evaluation of a GPT-4 ‘Dewey Decoder’ tool for Dewey Decimal classification in academic libraries in Sri Lanka. Sri Lanka Library Review, 39(1), 23–40. https://doi.org/10.4038/sllr.v39i1.74
Feng, N. (2025). AI-powered knowledge organization: A next-generation approach to library classification using DeepSeek-R1. Scientific Reports, 15, Article 38394. https://doi.org/10.1038/s41598-025-22272-z
Yamane, T. (1973). Statistics: An Introductory Analysis (3rd ed.). Harper & Row.
